seçim yolunda ya da seçime neden olan koşullarda: iki uçtaki hdp ile mhp çatışması vardı. seçimden enaz kazançlı chp ise, onu izleyen akp'dir. seçimden istediğini almış iki siyasilik vardır: mhp ve hdp. mhp de, hdp de olamayacakları tbmm'de oldular. bunun ilk açıklaması sokaklarda taşkınlığın denetlenmesidir. tbmm içi karşıtlıklardan hdp'nin kazanacağı olmaz, mhp'nin yitireceği az olur.
seçim öncesi kurgusunda ya da beklentilerinde: mhp dağılmalı, hdp de küçülmeli vardı. mhp yerinde kaldı ve hdp da tbmm dışında değil. bu durum geçici midir; sürdürülebilir mi zamanla yaşanacaktır. iki ucun da varlıklarının süreklileştiğini ve gidici olmadıklarını düşünecek verileri vardır.
akp, sanılan ve korkulan yükselişi gerçeklemedi. akp oyları bugüne değin, genel seçimlerde, yüzde 50'yi aşamadı. 2002-%34,28, 2007-%46,58, 2011-%49,83, 7 haziran 2015-%40,87, 1 kasım 2015-%49,50 ve 24 haziran 2018-%42,6.
akp'nin en büyük seçim başarısı: 2002'den bu yana her seçimlerden birinci parti olarak önde gelmesidir. akp'de gözlenmesi gereken ikincil özellik de: 2011'den bu yana oy toplamında güvenli ve kararlı durmadığıdır. ayrıca, 2011'e değin yeminli akp karşıtları dışında, daha geniş düzeyde, seçimlerde "usulsüzlükler" yapıldığı düşüncesinin giderek yeretmesidir. akp'nin bunu aşması kolay olmayacaktır.
akp, kendince, yenia anayasa kurgusuyla yürütme tutkusundadır. 24 haziran seçimlerinin, bu sonucu çıkarmadığını görmeliyiz. akp için iki amaç kaçınılmaz olacaktır: birincisi, iyi parti'yi akp'nin içine çekmeye çalışacaktır; iyi partiyi kendi içine/yanına çekebilme başarısı, mhp'nin sağladığı güçle akp'yi denetlemesi sarsılabilir. öyle görünüyor ki: gelen dönemin en önemli karşıtlığı akp-mhp-iyi parti karşıtlaşması olacaktır. akp'nin ikisini de çekim gücü olduğunca, ikisinin de akp'den koparma gücü, seçimle yaşanmamış olsa da, seçim sonrası gerçekliğinden ve gereklerinden olabilir. ayrıca, akp, mhp'den bağımsız davranma gösterilerinde akp'den kopma olmayacağının güvencesi yoktur. sonuçta karşılıklı kopuşlar olmasa da, birlikte davranmakta ençok ödünü verecek olanın akp olacağı açıktır.
akp, mhp ve ip birlikte çalışma uyumunu sağlayabilir mi? hiç kuşkusuz. özellikle chp'den hdp ile birlikte davranma davranışları tbmm'deki tıkanmalarda sokaklara taşkınlık günlerinde yüzde yetmişlik içli toplaşmanın chp'den de koparacağı olur. tbmm'de türkiye'nin temeli olan yüzde yetmiş üç parçalı ve birbirleriyle hem kanlı bıçaklı, hem de tartışmalı olsa da, özellikle chp-hdp birlikteliklerinde doğal olarak oluşur.
akp, 2002'den bu yana, sorunları çözmede yerim dar diyen gelin özürleriyle ya da dış güçler kuşatmasıyla sürdürdüğünü, bundan böyle yapamaz; yapsa da, inandırıcı olamaz. akp, abd'ye, ab'ye karşı olduğunu ya da birlikte çalışmakta uyumluluk isteğini, açıkça yaşatmak durumundadır. o durum nasıl oluşur, neden oluşur ya da oluşur mu bugünden öngörmek için verilerimiz yetersizdir. olacaktır diyemeyiz; olabilir diyebiliriz.
akp, kendince tanımladığını sandığı ya da varsaydığı cumhurbaşkanlığı yönetimi kuramaz. akp'nin geleceği tbmm'yi yoketmeden tbmm'yle uyumlu çalışma ya da çalışamamadan belirlenecektir.
akp'nin ilk ve tek sorunu, değişmeyen biçimde, ırak ve suriye'de sınırötesi türkiye varlığı olacaktır. türkiye sınırları ötesinde devletçikler oluşumlarını sonlandırmakta kararlı ve abd/ab ile rusya'ya karşı dirençli olma zorunluluğunda direncini sürdürebilir mi? akp'nin, tahran ve bağdat'la olan uyumlanabilir birlikteliğine şam'la uyumluluk nasıl eklenecektir? akp, mısır'dan uzak durmaktan yakınlaşmaya nasıl dönebilir? akp, israil'le uyumlu olmayı, anlamsız karşılıklı söz yarışmalarından öteye, devlet ve diplomasi geleneklerine uygun anlayışa yeniden dönebilir mi?
akp'nin, ortadoğu'daki belirsizliklerde, tbmm'den bağımsız çalışma istemine, mhp tam destek olurken, ip ve chp seslerini yükseltebilir mi?
25 haziran 2018, college station, texas.
