2016 seçimlerine tepkiler abd'de önceki seçimlerden güçlü oldu. sevinç yaşayanlar sessizdi. korkanlar ve korkutmakta kararlı olanlar sonuçlarla ortadadır. korkanlar ve korkutanlar da demokrat parti adaylarını oylayanlar olurken, korkunun odağı donald trump ve sözleridir. trump'ın sözlerinin uygulanmasından önce korkutmaca ilk tepkidir.
abd'nin büyük yerleşim merkezlerinin sokaklarında gösteriler olmasına tepkiler de ikilidir: özgürliktür, haklarıdır geleneksel liberal yaklaşımla sonuçlar benimsenmelidir, zaman tanınmalıdır tutucu anlayış.
2008'de demokrat başkan obama'nın seçilmesinde tepkiler sessizdi ve dışta taşkınlıklar yoktu. cumhuriyetçiler, meclislerde, çoğunluk olmayı temel alan direnme başlattılar ve 2010'la meclislerdeki cumhuriyetçi çoğunlukla obama'yı kısıtladılar. 2018'deki seçimlerde demokratların meclislerde çoğunluk olabilmeleri, 2010'da cumhuriyetçilerin olabilmelerinden zordur. daha da gerilere gidersek, cumhuriyetçilerin enson korkutucu kazanımı 1980 idi. o gün için demokratlar meclislerde reagan'ı denetlemekte başarılı oldular. 1982 seçimlerinde reagan, 1980'deki sözlerinin gereği siyasetlerin uygulanmasında yeterince inandırıcılık ve güç kazanamamıştı. sonrasında korku eksildi ve demokratlar da reagan siyasetinden ezildiler, gerilediler.
abd seçimlerinin ve siyasiliğinin bir değişmezi iki partililik ise ikincisi de yaşanan seçimin bir sonraki seçimi belirlemedeki etkisinin zayıflığıdır.
ilk günden sokaklara çıkanlar cumhuriyetçi karşıtlığından da öteye, demokratlara da karşıt olanlardır. sokakların kalıcılığı da, süreklileşmesi de demokratların katılımından çok, trump'ın söylediklerinden yapabilecekleri olacaktır. reagan'ın ilk iki yılı meclislerde tartışmayla yaşanmıştı. 1984'le demokratlar siyasetten gerilemekten öteye yokolmuşlardı. 1984'ten sonraki demokrat parti, 20. yüzyıl'daki etkin demokrat parti değildir. reagan'la bozulmuş, yönünü ilkelerden değil gündelikten ve reagan'ın yaptıklarını biz de daha insanca yaparız siyasetleridir. 1992'dek clinton başarısı cumhuriyetçileşmiş demokrat parti uygulamasıdır ve demokrat parti'yi fırsatçı, yönsüz bırakmıştır.
2008'deki demokrat obama kazanımı, bush'la savaşçı ve yayılmacı dışarıya taşmanın mali yüklerine korkuya tepkidir. oysa, 2008'le ençok sevinenleri temel alırsak: 2008'in en yaygın açıklamları/değerlendirmeleri abd'de değişen toplumsallığın eski, geleneksel, amerikancı siyasetleri geride bıraktığı olmuştu.
hillary clinton'un, bir türlü, bir ilkeye tutunamaması biliniyordu ama, "kişilikle" açıklandı hep. 2016 aday seçimleri süresince ve başkanlık seçimi öncesinde bilinen clinton'un ne yönden ne yana olacağı bilinmezliği clinton hesapçılığıyla "muktedir" olmaya tutkunluğu ve ikiyüzlülük olarak algılandı öyle olduğu biliniyordu da, nedendir diye sorgulamanın yanıtı bulunamadı. bill clinton'un yozlaştırdığı ilkesizlikle, obama'nın yetersiz edilginliği arasındaki gelgitler hillary clinton'un aşamadıkları oldu. demokratlar'ın, reagan'la biten ve cumhuriyetçilerin siyasi tepkilerinden tükenen, oluşamayan, yeniden demokrat parti ilkeselliğini tanımlayacak güçte değildi hillary clinton.
2016 seçimlerinin en şaşırtıcı olgusu trump değildir; reagan'la öncesi yaşanmıştı ve reagan'ın başarısı söylediklerini yapmaktan çok demokrat parti'yi dağıtması olmuştu. 2016 seçimlerinin en önemli olgusu bernie sanders'ın topladığı kalabalıklardır. cumhuriyetçi yandan ron paul gibi demokratlardan bernie sanders, reagan'ın altüst ettiği abd siyasallığını yeniden tanımlamaya elverişli aday çıkmadı. ron paul da, bernie sanders de siyasette geç kalmış siyasetçiler olduklarından çekicilikleri kısıtlı oldu.
abd'nin siyasi geleneğinde, bugünden sonrasını belirlemekte ençok etkisi olabilecek iki siyasi vardır: ron paul ve bernie sanders. abd'de obama'nın ne yapamadığı, clintonların neden sevilmediklerinden çok ron paul'un, bernie sanders'in öngördüklerinin sınıfsal, toplumsal temellerinin olmazlıklarıyla nasıl olabilirlikleri ortadan kalkmayacaktır. siyasete ron paul'la girenlerden ya da tam karşıtı yönden bernie sanders'le siyasette yeralanlardan yeni önderler, yeni bileşimler ve yenilenmiş siyasetler oluşacaktır.
trump korkusunun yerini ne alır bilemeyiz. abd'nin geleceğinde trump korkusu ve beklentiler değil trump uygulamalarının yetersizlikleriyle tepkiler belirleyici olacaktır.
13 kasım 2016, college station, texas.
