abd seçimleri konusunda düşünce, değerlendirme ve öngörülere başlamadan önce genel ilkeler sıralamak isterim:
- bu yazıların yazarı abd yurttaşı değildir. abd toplumunda uzun süreli yaşamanın birikimleri yazıların tek doğru ya da bundan daha doğrusu olmayacağının kanıtı olamaz. burada yazılanlar salih yurttaş'ın öznellikleridir. abd'nin nesnellikleriyle çakışması amaçlanmıştır ama, öznel oldukları akıldan uzak tutulmamalıdır.
- abd seçimlerinden "bana ne" diyenlerin olduğu ve bunların küreselde çokça olduğu yazarın bildiği gerçekliktir. yazar için, abd seçimleri, seçimlerin önemi temeldir. seçim nedir ki ya da abd'de seçim mi oluyor diyenlerin varoluşları yoksayılmıştır yazar için. seçim önemlidir ve abd seçimleri de çok önemlidir.
- yazarın abd seçimlerinde aday, parti seçmesi yoktur. seçim sürecine ve seçimin sonuçlarına saygı birincildir. çok açıktır ki, adayların ya da partilerin değerlendirilmesinde yazarın artı eksi değer yargıları olacaktır. okurların özlemlerine, istemlerine özen gösterme önemsenmeyecektir.
- abd seçimleri salt abd'yle kısıtlı değildir; ab toplumlarında, rusya'da, çin'de, meksika'da, kanada'da, iran'da, hindistan'da, japonya'da ve doğal ki, türkiye'de de yansımaları olur abd seçimlerinin.
- abd seçimlerinin özgüllüğü abd'nin küreseldeki gücüyle denktir. küreseldeki her seçimde abd etkisi ve katılımı vardır; oysa, abd seçimlerini çin'in, almanya'nın, fransa'nın, rusya'nın, ırak'ın, mısır'ın, türkiye'nin etkilemesi hiç düzeyindedir
kısacası, yazarın düşünceleri kendine özgü ve seçmecidir. seçimlerin tüm tarihselliğini, toplumsallığını ve siyasiliklerini kapsama yazarın gücünü aştığını ençok ve önce yazarın kendisi bilir. ola ki, abd seçimlerine ilişkin bir veri olarak alınırsa, yazarının amaçlarını aşmıştır diye düşünülmelidir. yazarın çevresinde yaşanan seçim olgusuna öznel bakışlar olarak alınmalıdır. gününde düşünülmüşlüğü dışında yönlendirme, etkileme amaçlamamaktadır. kısaca, bilgiyle çoğaltılmış düşündürücü vurgulardır.
abd başkanlık seçimleri öncelikle konu edilecektir. yeri geldiğinde, 8 kasım'a yaklaşıldığında yerel seçimler, eyalet valilik seçimleri, temsilciler meclisi ile senato seçimleri de değerlendirilecektir. günümüzün yaygın veri olanakları ve kamuya açıklığı bilindiğinden sayısal veriler bilinerek yazılacak ama, nicelikten önce niteliksel anlamlandırma önemsenecektir.
bugün, abd başkanlığı, demokrat obama'nın ikinci ve son dönemidir. obama'nın yeniden aday olması anayasal düzeyde kısıtlanmıştır. abd yakın tarihinde, 1980'lerde başkan reagan için ikinci dönemin ötesinde başakanlık için anayasa değişikliği düşünüldü. düşünceden öteye yasal eylem olmadı. obama da iki döneminin sonunda başkanlığı sürsün anlamında düşünce düzeyinde de ortaya gelmedi. abd'de çoğunluk iki dönem üst üste seçilme geleneği sıradanlaştı. 1950'ler sonrası günümüze yakınlığı ve günümüzle karşılaştırmada gerçekçi olacağından 1952'de cumhuriyetçi eisenhower, 1956'da ikinci ve son dönem için seçildi ve sonunu getirdi.
sonrasında üç başkan sıraya özel dönemdir: demokrat kennedy 1960'da seçildi; birinci dönemini tamamlayamadan sokakta vurularak başkanlığı yarıda kaldı. 1963'ten 1964 başkanlık seçimlerine demokrat johnson ikinci başkanlıktan anayasa gereği başkan oldu. 1964'te seçimi kazandı ve süresini tamamladı ama 1968 başkanlık seçimlerinde aday olmadı. 1968'de bölünmüş, iç savaş geriliminde ve vietnam savaşı'nın sıcaklığında demokrat başkan johnson'un aday olmadığı seçimlerde cumhuriyetçi aday nixon seçildi. 1972'de ikinci dönemi için de nixon zorlanmadan seçildi ama abd toplumundaki ayrışma süresini tamamlamaya elvermedi. abd meclislerinden başkanlıktan düşürülme korkusu ve baskısına dayanamayan nixon istifa etti.
üç yıllık kennedy dönemini beş yıllık johnson ve altı yıllık nixon izledi. ford seçilmeden başkanlık yapan ilk başkan oldu. nixon'un başkan yardımcılığından anayasa gereği başkan oldu ilk seçimi yitirdi. 1952'den 1976'ya gelişte sekiz yıllık cumhuriyeti başkanlık dönemini, sekiz yıllık demokrat başkanlar izledi. sonrasında sekiz yıl da cumhuriyetçi başkanlar sürdü. 1976'da seçilen demokrat başkan carter tek dönemlik başkan oldu. 1980'de demokrat başkan carter'i cumhuriyetçi başkan reagan izledi ve iki üst üste iki dönemini tamamladı. başkan reagan'ın anayasa değişikliğiyle üçüncü kez başkanlık yapmamasına karşın yeniden cumhuriyetçi başkan bush'un seçilmesiyle cumhuriyetçiler 1952 sonrası ilk kez oniki yıl ardışık başkanlık sürdürme başarısını kazandılar.
1992'de, başkan bush, carter'den sonra ilk ve son kez tek dönemlik başkan oldu. demokrat başkan clinton iki dönem üst üste seçildi. clinton da, nixon benzeri ikinci döneminde kişisel sorumsuzluktan başkanlıktan uzaklaşabilir buhranına neden oldu. nixon, siyasi olarak ve demokrasi ölçülerinde sorumsuzluk ve yalancılık yapmaktan başkanlıktan uzaklaştı. clinton ise, kişisel olarak özürlü görülse de başkanlık görevinde siyasi sorumsuzluk yapmadı sayıldı; dönemini tamamladı. clinton sonrasında, demokrat başkanlık yeniden cumhuriyetçi başkan ikinci bush oldu. birinci seçimi günlerce oy sayımlarıyla gerilimli başladı ve sonunda abd anayasa yargısı'nın çoğunluk kararıyla bush'un başkanlığı başladı. 2004'te cumhuriyetçi bush, 2000'den daha kolayca seçimi kazandı ve süresini tamamladı.
1929 sonrası en sorunlu iktisadi bunalımını 2008'de cumhuriyetçi başkan bush döneminde yaşayan abd'de 2008 seçimlerinde demokrat başkan obama tartışmasız kazandı. abd tarihinin en uzun süreli iki savaşını sürdüren cumhuriyetçi bush'tan sonrasında, savaşları sonlandırma amacında demokrat başkan obama, üst üste iki dönemini tamamlamak üzeredir.
1988'de üçüncü dönemi yakalayan cumhuriyetçi gelenek mi 2016'da demokratlar için gerçekleşecek; yoksa, clinton, bush, obama gelenekleri sürüp 2016'da demokrat başkan sonrası cumhuriyetçi başkan mı seçilecek?
ikisi de olabilir: demokrat başkan da seçilebilir; cumhuriyetçi başkan da olabilir. bu noktada, durup da şunu düşünmekte yarar vardır: abd'de seçimler oyundur, seçimi belirleyen halk çoğunluğu değil, "wall street"den gücünü alan "gölgedeki oligarşi" mi egemendir? bu yazının öznesi olarak "fesat"ın olabilirliğinden uzak yazacağımı belgelemek isterim. abd'deki fesatı bilenler düşünenler kendilerine göre değişmeden sürdüreceklerdir konumlarını. egemenlerin belirleyiciliğinin halka oylatma yoluyla ve halkın katılımıyla yaşandığı abd demokrasisi konusunda birinci ayrım bu noktadır: halkın egemenliği abd'de seçimlerin belirleyicisidir; mali sermayenin belirleyiciliğinden çok etkileyiciliğini düşünmek akıllısıdır.
5 mart 2016, college station, texas.
