abd'de, 2016 başkanlık seçiminde, süreç geleneksel biçimde işliyor. abd'de doğuştan başkanlık için yaşayan adaylar, abd toplumunda bir başarısını başkan olmaya yeterli sayanlar, abd toplumunun bir beklentisine denk düşen adaylar kendilerine göre partilerini seçip öne çıkıyorlar. bu işleyişte adaylar mı partileri belirleyendir; yoksa, partiler mi adayların belirleyicisidir?
geçmişi biran için kıyıda tutalım ve 2016 seçimlerine gidiş günlerinde iki partiye göre soruları yanıtlamaya girişelim.
abd'de partiler deyince iki parti anlaşılır: demokratik parti ve cumhuriyetçi parti. gündelik kullanımda, partilerin, demokratlar ve cumhruriyetçiler diye kullanımı yaygındır. 19. yüzyıl'dan bu yana bu adlarla süregiden ve işleyen iki partinin, tarihselliklerinde ve güncelliğklerinde, birbirine uzak olmadıkları bilinen gerçekliktir. yaşamını demokratlarla başlayıp öyle tamamlayanlarla cumhuriyetçi doğup cumhuriyetçi ölenler çoktur. cumhuriyetçilikten demokratlara geçiş azdır ama, yaşamda demokratlardan cumhuriyetçlere evrilen vardır. yakın zamanlardan bilineni, 1980 ve 1984 seçimlerini kazanan ronald reagan ise; günümüzde, cumhuriyetçi başkan adayı donald trump'ı da benzeri sayabiliriz. sonradan cumhuriyetçi olmak üzerine az gidilen ve önemli de sayılmayan bir eksiklik olarak kimi anlarda sözkonusu olur.
ilk soru şudur: demokratlardan olmak ya da cumhuriyetçi olmak ne demektir? konu üzerine söylenmedik söz kalmamıştır; yığınla söz, yeniden söylenebilir. kitleselliğin belirleyici olduğu ve sınıflar temelinde siyasetin, neredeyse, getirisi olmadığı abd toplumunda kabaca sermaye sınıfı cumhuriyetçi ve işçi sınıfı demokratlarladır demek hem yanıltıcı, hem de açıklayıcılığı yetersizdir. "wall street" diye bilinen gölgenin ya da korku simgeselliğinin içinden pekçokları, açıktan ve içtenlikle demokratları da temsil ederler. örgütlü işçi sınıfı temsilcileri, açıktan tümüyle demokratlardan yanadır. üretim araçlarının sahipleri ya da yönetimleri iki partiden de olabilirken işçi sınıfının üst yönetimleri eksiksiz demokratlarla özdeşleşir. doğal ki, niceliği çokça olan işçi sınıfı ve emekçiler cumhuriyetçileri oylamaktan uzak kalmaz.
günümüzde de, demokratlar ve cumhuriyetçiler ayrımında benzerlerini yineleyebiliriz: demokrat başkan adayı hillary clinton "wall street" sermayedarlarına yakındır; bernie sanders ise demokratik parti'de, wall street etkisine tepkiye dayandırmıştır siyasetini. cumhuriyetçiler yanında, başlangıçtaki 17 aday da, sona kalan 4 aday da wall street'i, üretim biçimini sorun etmeyenlerdir. kitlesellikler olarak bakarsak: demokratların kitleleri de, cumhuriyetçi kitleler de gelir düzeyleri, üretime katılımları ve üretimden aldıkları pay anlamında büyük değişim göstermez. doğal ki, abd'de de siyaset çıkar kavgasıdır, çıkarlar çatışmasıdır ve payını çoğaltma amaçlıdır. üretim araçlarının sahipliğini yoketmeyi amaçlayan ya da çalışanların kazanılmış haklarını yoksayan siyaset yoktur. sermaye sahipleri ve işçiler ya da servet sahipleri ve serveti olmayanlar ayrımı siyasetlerin belirleyiciliğinden uzaktır. abd'de sınıfsal ayrımlar açıktır ve varlığını yoksaymak siyasette belirleyicidir.
kısaca, demokratlar ve cumhuriyetçiler diye ayrımda demokrat aday bernie sanders'ın cumhuriyetçi parti'den aday olması düşünülemez ve benzeri biçimde donald trump'ın da demokratik parti aday olması düşünülemez. şurası atlanmamalıdır: sanders'ın oy kitlesi işçi sınıfı değildir; trump'ın destekçileri sermaye sahipleri değildir. şu da unutulmamalıdır: sermaye sahipleri, bernie sanders'ın olası yönetimini de, donald trump'ın olası yönetimini de yönettirmemede başarılı olur. o zaman, abd'de seçimler oyundur sonucu da çıkmaz. sınıfsallık toplumları anlamak ve açıklamakta önemli bir araçtır ama, siyaseti ve yönetimi bunlara göre tanımlamak olanaksızdır.
2016 abd seçimlerinde, sermaye sınıfı temsilcileri, kapitalizmin sürmesinden yara almayacaktır; benzeri biçimde, abd çalışanları için öfkelerini açığa çıkarmaktan öteye değişim ve iyileşme kolay değildir.
demokratlar'da ikiye inen adaylar, 8 mart'ta, 15 mart'ta ya da 31 mart'ta tekil olur mu? cumhuriyetçiler'de başkan adayı umutlarını sürdüren son dört adaydan hangisi 9 mart sabahında çekilir? şimdilik tek bilebildiğimizi sandığımız :2016 seçimleri de iki partili iki aday karşıtlığında olacaktır. üçüncü parti olasılığı, 2016 için de olmayacaktır diye güvenle söylerken, bağımsız üçüncü aday olmayacaktır demek için, biraz daha beklemek gerekecektir.
8 mart 2016, college station, texas.
