27 mayıs'ın kökleşmesinde engeldi. devlet gücünün, ulusal gücün, demokrasinin sürekliliğinin etkin siyasetçisiydi. seçkin aydınların nefretiyle çatışmadı. kitlelerin sevilen önderi oldu uzun süre.
örgütçüydü, örgütlü davrandı ama, örgütlülüğünü kurumsallaştıramadı. atatürk ya da inönü örgütçülüğü olmadı demirel'in önderlik geleneği. bayar ve menderes siyasetten erken ayrıldıklarından kalıcı örgüt yoktu; geleneği de yoktu. demirel de örgütlülüğü amaca odaklı kazanma amaçlı anladı, yaşattı. bu anlamda, en yakınına gelebilecek erbakan idi. erbakan hep yoktan ve hep baştan başlayandı. demirel varolanı biraraya getirmede benzersizdi.
siyasette hep en yüksekte oldu. kendisinin yönlendirmediği siyasetlerin kıyıcı karşıtıydı. demirel de, atatürk ve inönü gibi ikinci olmayı tartıştırmadı. atatürk'ün önderliği hep tartışmasız yaşandı. inönü atatürk'ün dışında ikincilik yapmadı. demirel de yanından üstüne izin vermedi. inönü ile saygılı siyasetin örneğini yaşadı. bayar'ın yeniden siyasette olmasının önünü açmadı.
demirel, kendinden öncekilerden atatürk'ü, inönü'yü, bayar'ı, menderes'i hiç tartışmadı. demirel'le ortaya çıkan ecevit'e hep uzaktı, saygılıydı; uzlaşmaz karşıtıydı. demirel, kendisinden sonra gelen erbakan, özal ve erdoğan'ı hafife aldı.
demirel'e olan nefret zaman içinde anlamsızlaşacaktır; demirel'e gösterilen sevginin izleri yarken azalmıştı; giderek o sevginin de kalıcı olmadığı anlaşılacaktır.
türkiye'nin kalkınmasına katkısından öteye tutkusunu yaşatacak siyasetçilerin yeniden gelmesi zordur. demirel tekil örnek olarak tarihteki yerini alacaktır. zor kullanmanın ve zamanın dışında yıkılmayan siyasetçiydi. kendinden öncekilere benzemeyen demirel, sonrasında yinelenemeyecek özgünlükteydi.
demirel'in türk ve türklük bilinciyle inançlılığı ise kendinden öncekilerle özdeşleştirilemez ama denkleştirilebilecek düzeydi.
günümüzde demirel'i anlatacak olanların çoğu eksik kalacaktır. demirel'in doğruları, yanlışları, eksiklikleri, üstünlükleri tartışmasının yersizliğini söyleyecek de olmayacaktır.
16 haziran 2015, new york, new york.
